|
|
|
|
BAĞIMSIZ YARGI NEDİR?
ANAYASA MAHKEMESİ NEDİR?
ANAYASA MAHKEMESİ NE ZAMAN KURULMUŞTUR?
ANAYASA MAHKEMESİ’NİN MEVCUT YAPISI NASILDIR
ANAYASA MAHKEMESİ’NİN MEVCUT ÜYELERİ KİMLERDİR?
ANAYASA MAHKEMESİ’NE DEMOKRATİK ÜYE SEÇİMİ
MEVCUT ÜYELER NE OLACAK?
HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU MEVCUT HALİ NEDİR?
HSYK’YA YÖNELİK ELEŞTİRİLER NELERDİR?
HSYK’NIN YENİ YAPISI NASIL OLACAK?
HSYK’NIN MEVCUT ÜYELERİ KİMLERDİR?
|
 |
 |
 |
Bir devlette Yasama, Yürütme ve Yargı kuvvetlerinin birbirinden
ayrılması ve bu kuvvetlerden her birinin diğerinden bağımsız olarak
çalışması prensibi bağımsız yargının temelini ve tanımını oluşturur.
Kuvvetler ayrılığı prensibinin çıkış noktası güçlü olan kimsenin veya
organın bu gücünü kötüye kullandığı tecrübesine dayanmaktadır. Kuvvetin
kötüye kullanılmasını önlemek ve kuvvetler arasında bir denge sağlamak
demokrasilerde bu kuvvetlerin değişik organlar tarafından icra edilmesi
yolu ile gerçekleştirilir.
Bu değişik organlar görevlerini ifa ederken kendilerine yasalarla
verilen yetki ve görevleri yerine getirirler, birinin diğerini kendi
çıkarı için kullanması ve ona direktif vermesi söz konusu değildir.
Yargının gerçekten bağımsız olması, ‘yargı bağımsızdır, hakimler sadece
vicdanlarına ve kanuna göre karar verirler’ gibi ifadelerin yasalarda
yer alması ile sağlanamamaktadır. Asıl bağımsızlık yargının mali ve
idari bakımdan bağımsızlığına bağlıdır.
Günümüz Avrupa devletlerinde, temel çıkış noktası aynı olmakla beraber,
yargının bağımsızlığını korumak açısından değişik sistemler söz
konusudur. Söz konusu olan bu değişik sistemlerin hemen hemen hepsinin
temelinde 1950’lerden sonra milletlerarası organizasyonların aldığı
kararların gerçekleştirilmesi yatmaktadır.
Bu kararlara göre:
|
Hakimler karar verirken sadece kanunlara bağlıdırlar. |
|
Hiçbir
yerden direktif almazlar ve azledilmezler. |
|
Devlet, yargının görevini gerektiği gibi yerine getirmesi
için gereken maddi olanakları sağlar. |
|
Hakimlerin bağımsızlığını bir yüksek hakimler kurulu garanti altına alır. |
|
Yüksek
hakimler kurulunun üyelerinin yarısı hakimlerden oluşur, düğer üyeler
parlamento tarafından belirlenir. |
Demokratik ülkelerdeki bu yargı standartlarının Türkiye’de
de oluşturulması son Anayasa değişikliğinin konusu olmuştur.
Türkiye’de Anayasa
Mahkemesi ve Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu’nun yapısını çağdaş hukuk
standartlarına yükseltmek için, 146, 147, 148, 149,
159’uncu
maddeleri değiştirilmiş ve Anayasamıza geçici iki madde eklenmiştir.
|
Anayasa Mahkemesi, Türkiye Büyük Millet
Meclisi’nin çıkardığı kanun ve yasaları şekil yönünden incelemek, siyasal
partilerle ilgili davalara bakmak ve Yüce Divan sıfatıyla bakan ve
milletvekillerini yargılamakla görevli bir üst mahkemedir. |
|
Anayasa
Mahkemesi, 1960 darbesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası ile
kurulmuştur.
1982 Anayasası’nın 146 ve 153. maddelerinde yeniden
tanımlanmıştır.
Şu anda yürürlükte olan 10.11.1983 tarih ve 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkilerini yeniden belirlemiştir. |
|
Asıl üyelerin ikisi Yargıtay, ikisi Danıştay, birer tanesi de Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Askeri Yargıtay ve Sayıştay Genel Kurullarının kendi üyeleri arasından gösterdiği üçer aday içinden; bir tanesi Yükseköğretim Kurulunun göstereceği üç aday içinden Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Cumhurbaşkanı üç asıl üyeyi de üst kademe yöneticiler ile avukatlar arasından seçer. Yedek üyeler, Yargıtay, Danıştay, Yükseköğretim Kurulu tarafından gösterilen adaylar arasından seçilir. Bir yedek üye ise Cumhurbaşkanınca doğrudan seçilir.
Yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri ile üst düzey yöneticileri ve avukatların Anayasa Mahkemesi'ne asıl veya yedek üye seçilebilmeleri için, kırk yaşını doldurmuş en az 15 yıl öğretim üyesi, avukat veya kamu hizmeti görevlisi olarak çalışmış olmaları gerekmektedir. |
|
Anayasa
Mahkemesi’nin mevcut üyeleri ve bu üyelerin emeklilik yılları:
Fulya Kantarcıoğlu, Demirel seçti 2015’te emekli
Ahmet Akyalçın, Sezer seçti 2014’te emekli
Mehmet Erten, Sezer seçti 2014’te emekli
Fettah Oto, Sezer seçti Aralık'ta emekli
Serdar Özgüldür, Sezer seçti 2020’de emekli
Şevket Apalak, Sezer seçti Kasım'da emekli
Serruh Kaleli, Sezer seçti 2019’da emekli
Zehra Perktaş, Sezer seçti 2014’te emekli
Recep Kömürcü, Gül seçti 2020’de emekli
Alpaslan Altan, Abdullah Gül seçti 2033’te emekli
Burhan Üstün, Abdullah Gül seçti 2021’de emekli
Engin Yıldırım, Abdullah Gül seçti 2031’de emekli
Nuri Necipoğlu, Abdullah Gül seçti 2018’de emekli |
|
Anayasa Mahkemesi’nde 11 asıl 4
yedek üye görev yapıyor. Anayasa değişikliği halk oylamasında kabul
edilirse; Mahkeme’nin üye
sayısı 17’ye çıkacak. Böylece Anayasa Mahkemesi’nin daha demokratik bir
işleyişe kavuşması sağlanacak.
Üye sayısının 17’ye tamamlanması için
önce yedek üyeler asıl üye sıfatını alacak. Yedek üyeler Fettah Oto,
Recep Kömürcü, Alparslan Altan ve Burhan Üstün göreve “asıl” olarak
devam edecek.
Paketin yürürlüğe girmesini izleyen 30 gün içinde TBMM ilk kez Anayasa
Mahkemesi’ne üye seçecek. TBMM, bir üyeyi Sayıştay Genel Kurulu’nun, bir
üyeyi de baro başkanlarının gösterecekleri üçer aday içinden seçecek.
YENİ YAPIYA GÖRE ÜYE SEÇİMİ
TBMM
2 üye: Sayıştay üyeleri
1 üye: Avukatlar |
| |
Cumhurbaşkanı
3 üye: Yargıtay
2 üye: Danıştay
1 üye: Askeri Yargıtay
1 üye: AYİM
3 üye: Öğretim üyeleri
4 üye: Üst kademe yöneticileri, avukat, birinci sınıf hâkim ve Anayasa
Mahkemesi raportörleri
|
|
Haşim
Kılıç, 22 Ekim 2011’e kadar Başkanlık görevini sürdürecek. Kılıç, 2015
yılında emekli olacak. Başkanvekili Osman Paksüt, 23 Ekim 2011’e kadar
Başkanvekilliği görevini sürdürecek, 2018’de de emekli olacak.
Anayasa paketinde başkanvekilliği görevi kaldırıldığı için, Paksüt’ten
sonra başkanvekilliği seçimi yapılmayacak. Mahkemenin mevcut üyeleri yaş
haddinden emekli oluncaya kadar görevlerini sürdürecekler.
|
|
HSYK, Anayasanın 159. maddesinde
düzenlenmiştir. Buna göre; Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet
Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabii üyesidir. HSYK’nın;
3 asıl 3 yedek üyesi Yargıtay
Genel Kurulunun,
2 asıl 2 yedek üyesi Danıştay
Genel Kurulunun
kendi üyeleri arasından her bir
üyelik için gösterecekleri üçer aday arasından Cumhurbaşkanınca dört
yıllığına seçilmektedir. Kurulun başkanı Bakan olmakla birlikte, Bakan
toplantılara istisna koşullarda katıldığından, Kurul genellikle
başkanvekilinin başkanlığında, asıl üyeler, Müsteşar ve kıdemli yedek
üyenin katılımıyla toplanmaktadır.
Kurul, adlî ve idarî yargı hâkim ve
savcılarını mesleğe kabul etme; atama, nakletme; geçici yetki verme;
yükseltme ve birinci sınıfa ayırma; kadro dağıtma; meslekte kalmaları
uygun olmayanlar hakkında karar verme; disiplin cezası verme; görevden
uzaklaştırma işlemlerini yapar. Ayrıca, Anayasa ve kanunlarla verilen
diğer görevleri yerine getirir.
Kurul kararlarına karşı yargı
mercilerine başvurulamaz. Ancak, ilgililerin kararlara karşı, yine yedi
kişilik aynı Kurul tarafından incelenmek üzere “yeniden inceleme”;
buradan sonuç alamazlarsa, yedek üyelerin de katılımıyla oluşan 12
kişilik İtirazları İnceleme Kurulunda incelenmek üzere “itiraz” hakları
bulunmaktadır. |
|
Bakan ve Müsteşar dışındaki üyelerin tamamı Yargıtay ve
Danıştay üyeleri arasından seçilmekte olup, bu haliyle Kurul
yargının bütününü temsil etmemektedir. |
|
Kararlarına karşı etkili bir itiraz yöntemi bulunmamaktadır. |
|
Bağımsız binası ve sekreteryası yoktur. |
|
Bağımsız bütçeye sahip değildir. |
|
Hâkimlerin denetiminde görev alan adalet müfettişleri Kurula
bağlı değildir. |
|
Hâkimler ve savcılar hakkında soruşturma izni verilmesi
Kurulun yetkisinde değildir. |
|
Zaman zaman diğer devlet kurumlarının etkisinde kalarak
kararlar verebildiği izlenimi uyandıran uygulamaları vardır. |
|
Adalet Bakanı ve Müsteşarının Kurulda yer alması yargı
bağımsızlığı ile bağdaşmamaktadır. |
|
|
|
HSYK’nın mevcut yapısında Adalet Bakanı başkan, Bakanlık müsteşarı doğal
üye olarak görev yapıyor. Kurul’un üyeleri 5 asıl, 5 yedek üyeden
oluşuyor.
Anayasa değişikliği kabul edilirse, 22 asıl, 12 yedek üyeye
yükselecek, Bakanın ve müsteşarın konumu devam edecek. |
|
|
|